“We kunnen het niet meer controleren.” Sorry, watte?

Fraude bij het toelatingsexamen Geneeskunde, en wat krijgen we te horen? “We kunnen het niet meer controleren.” Komaan, zijn we hier nu serieus? De officiële reactie klinkt alsof er gewoon wat motregen viel tijdens een barbecue en iedereen keek gewoon weg, met een worst in de ene hand en een pint in de andere. “We kunnen niks doen, het is te laat.” Pardon? Dat examen bepaalt wie arts mag worden in dit land. En toch lag de kat daar gewoon te snurken op het toetsenbord.

Het kat-en-muis-spel dat niemand speelde

Spieken is niets nieuws. Iedereen kent dat spelletje wel. Alleen was hier niemand voorbereid op de versie van vandaag. Niemand die zich afvroeg hoe studenten anno 2025 zouden proberen vals te spelen. Geen enkele bedenking over ChatGPT, slimme brillen, smartwatches of oortjes waarmee je live hulp kunt krijgen van iemand die rustig meevolgt aan de andere kant van de lijn. Helemaal niks. Geen plan, geen controle. Dat is niet alleen dom, dat is gewoon gênant.

De officiële uitleg? Een mop zonder lach

“Je kan niemand uitsluiten op vermoedens.” en “Achteraf controleren of ChatGPT gebruikt werd? Dat kan nu niet meer.” Serieus? Zeg het dan gewoon zoals het is. We waren naïef, totaal niet voorbereid en we hebben het gewoon laten gebeuren. Maar nee, liever doen alsof niemand dit ooit had kunnen zien aankomen. Alsof studenten plots slimmer zijn geworden dan het systeem. Wake up bro, dat systeem was gewoon lek. Wie een examen opzet zonder stevige regels, zet de deur wagenwijd open voor wie slim genoeg is om de mazen te vinden.

Waar dient dat examen eigenlijk voor?

En dan komt de hamvraag. Gaat het om de beste studenten selecteren of is dit gewoon een manier om de instroom te beperken? Talent eruit pikken of quota bewaken? Want als het dat laatste is, zeg het dan gewoon luidop. Dan weten we tenminste dat dit geen fair spel is maar een filter om cijfers te sturen. Het spelletje blijft hetzelfde, alleen de eerlijkheid ontbreekt.

Respectloos tegenover wie wel eerlijk was

Wat mij het hardst stoort, is niet dat studenten technologie gebruiken. Slim zijn is menselijk. Het probleem zit in de reactie van de organisatie. Geen verantwoordelijkheid, geen richting, geen herstel van vertrouwen. “We kunnen niks meer doen.” Dat is geen verklaring, dat is gewoon opgeven. En intussen staan jongeren die zich wél aan de regels hielden compleet in de kou. Hun inzet? Genegeerd. Hun eerlijkheid? Afgedaan als naïef. De samenleving krijgt er nog een gratis portie chaos bovenop.

Een systeem dat zijn job niet deed

Dit was geen klein foutje. Dit was een systeem dat niet werkte naar behoren. En zolang we blijven doen alsof dit soort dingen ons zomaar overkomt, verandert er helemaal niks. Dan doen we alsof we nog controle hebben, terwijl het systeem al lang op automatische piloot staat en niemand aan het stuur zit.

Het ontslag van Jan Eggermont

En nu is er een nieuw hoofdstuk. Jan Eggermont, die tien jaar lang de examencommissie overschouwde, heeft per direct zijn functie als voorzitter neergelegd. Officieel om “rust te brengen in de discussie”. Dat ontslag kwam gewoon veel te laat en voelde eerder als wegwandelen dan iets rechtzetten. De blunders waren al gemaakt, de uitspraken al gedaan. “We kunnen niet meer controleren” werd zijn erfenis. Hij mag dan een professor zijn, maar leiderschap toon je niet door simpelweg op te stappen als de boel in brand staat. Ontslag nemen is de weg van de minste weerstand. Je lost er niks mee op, je loopt gewoon weg.

Het blijft een pijnlijk signaal. Zolang niemand opstaat en zegt dat het fout liep, en het daarna ook anders aanpakt, verandert er niets. Pas dan kan er sprake zijn van echte hervorming. Tot zolang blijft dat examen gewoon een toneelstuk vol decorstukken met meer gaten dan inhoud.